İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Nedir?
Boşanma kararı ile birlikte hakim, çocuğun velayetini eşlerden bir tanesine verecektir. Çocuğun velayeti hangi eşe bırakılmış ise çocuğun bakımını ve himayesini üstlenmiş olacaktır.
Ancak çocuğun bakım, eğitim ve diğer giderleri sadece velayeti alan eşe ait değil, velayet kendisine verilmeyen eşin de çocuğun bakımına, eğitimine ve diğer ihtiyaçları için giderlerine katılması gerekmektedir.
İşte, çocuğun velayeti, kendisine verilmeyen eşin, çocuğun giderleri için ödemek zorunda olduğu nafakaya iştirak nafakası denilir
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Kime Ödenir?
İştirak nafakası, müşterek çocuğun eğitim ve bakım giderleri için, çocuklar yararına kullanılmak üzere çocuğun velayetini alan eşe verilir.
İştirak nafakası henüz ergin olmayan (yani 18 yaşından küçük) çocuklar için ödendiği için ödemenin velayet hakkına sahip eşe ödenmesi gerekir. Ancak bu ödemeler çocukların bakım ve eğitim giderleri için verilmektedir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) İçin Talep Zorunlu Mudur?
Boşanma davasının açılması ile mahkeme öncelikli olarak çocukların himayesine ilişkin tedbirleri almakla yükümlüdür. Bu hususta herhangi bir talep olmaksızın mahkemece re’sen (yani kendiliğinden) karar vermek zorundadır.
Aynı durum boşanma davası sonucunda eşlerin boşanmalarına karar verilmesi halinde de geçerlidir. Yani mahkemece bu hususta bir talep olmasa dahi iştirak nafakasını Türk Medeni Kanunu’nun 182/2. maddesindeki emredici hüküm olarak iştirak nafakasına ilişkin karar verilecektir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Ne Zaman İstenebilir?
İştirak nafakası için talep gerekmediği gibi yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilecek taleplerdendir. Üstelik iştirak nafakasının boşanma davasından sonra ayrı bir dava şeklinde açılması da mümkündür.
Hukuk Yargılama Usulünde, tarafların dava dilekçesi sunma, davaya cevap dilekçesi sunma, cevaba cevap dilekçesi sunma ve ikinci cevap dilekçesi sunma şeklinde karşılıklı dilekçelerini sunduğu aşamaya dilekçeler teatisi aşaması demekteyiz. Bu aşamadan sonra ön inceleme duruşması gerçekleşir.
İşte dilekçeler teatisi aşamasında ileri sürülmeyen talep ve iddialar “İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağı” nedeniyle sonradan ileri sürülemez.
Ancak mahkemece re’sen (yani kendiliğinden) göz önünde bulundurulması gereken hususlar bu yasağa tabi değildir. Dolayısıyla iştirak nafakasına ilişkin talepler İddia ve Savunma Yasağına takılmadan ileri sürülebilecek taleplerdendir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Miktarı Ne Kadar?
İştirak nafakası konusunda kural: Velayet kendisinde bulunmayan eş çocuğun eğitim ve bakımı için gerekli giderlere gücü yettiğince katılmakla yükümlüdür. Burada temel kriter “gücünün yettiği kadar”.
İşte bu nedenle, mahkemece yargılama aşamasında tarafların sosyal ve ekonomik durum tespiti için kollukça araştırma yapılır, tarafların taşınmaz mal sahipliğine ilişkin (TAKBİS ve TAKBAS) gerekli sorgulamaları yapar.
Yine taraflar (eşler) boşanma davası sırasında sunduğu deliller ile karşı tarafın ekonomik durumunu ispatlamaya çalışırlar. Örneğin, davacı davalının banka hesaplarına ilişkin dökümlerinin getirtilmesini isteyebilir, yine davalı davacının çalıştığı işyerinden aldığı maaş, ücret ve diğer tüm alacaklarının dosyaya bildirilmesini isteyebilir.
Sorumuza gelecek olursak, mahkemece tarafların sosyo-ekonomik durumuna göre uygun bir iştirak nafakası belirlemeye çalışılır.
Bu nedenle sabit bir İştirak Nafakası meblağından bahsetmek mümkün değildir. Her bir dava kendisine özgü olduğu için her bir davaya ve olaya ayrı şekilde iştirak nafakası miktarı kararlaştırılacaktır. Örneğin, maddi durumu kötü bir ailede 200-300 TL civarında bir iştirak nafakasına hükmedilirken ekonomik koşulları daha elverişli bulunan faklı bir olayda 3000-5000 TL civarında iştirak nafakasına hükmedilebilir.
Yine okul çağında bulunmayan bir çocuğun giderleri ile ortaöğretim çağında bulunan (eğitim gideri,kırtasiye gideri, öğrenci servisi gideri vs. bulunan.) bir çocuğun giderleri farklılık arz edecektir. Bu nedenle okul öncesindeki çağda bulunan bir çocuğa takdir edilecek iştirak nafakası ile ortaöğretim çağındaki bir çocuğa takdir edilecek iştirak nafakası farklı olacaktır.
İştirak Nafakasına (Çocuk İçin Nafaka) Nasıl Karar Verilir?
Eşlerin boşanmasına karar veren mahkeme hakimi, müşterek çocukların velayetinin hangi eşe verileceğine dair karar verir.
Velayet kendisine verilmeyen eşin sosyal ve ekonomik durumu ile müşterek çocuğun yaşı, eğitim durumu, sağlık durumu vs. gibi hususları nazara alarak aylık bir tutara hükmeder.
İştirak Nafakası Miktarının Belirlenmesi Açısından Davacı Ne Yapmalıdır?
İştirak nafakasında yukarıda da arzettiğimiz üzere hem mahkemece kendiliğinden araştırma yapılır hem de taraflar buna ilişkin deliller sunabilecekleri gibi delillerin getirileceği yerleri de belirtebilirler.
Gerçekten de delillerin ileri sürülmesi aşamasında tarafların muhakkak özellikle velayet kendisine verilmeyen eşin mali durumu, maaş ya da ücreti ile diğer gelir getirici hususları belirtmeleri gerekir.
Örneğin kişinin hisseli olduğu bir dükkanın kira getirisi var ise bunu mahkemeye bildirmeli ve tespiti için delilleri ileri sürmelidir. Eşin bankada parası bulunmakta ise bankadan söz konusu meblağın ve hesap hareketliliğini gösterir dökümlerinin getirtilmesi sağlanmalıdır. Kişinin faiz geliri bulunmakta ise bu husus belirtilmeli ve mahkemece bunun tespiti istenmelidir.
Kısacası delil toplama işleminin tamamı mahkemeye bırakılmamalı toplanması gereken delillerin neler olduğu hususu açıkça aydınlatılmalı ve mahkemece bu delillerin toplanması istenmelidir.
İştirak Nafakasında Eşlerin Kusur Durumu Dikkate Alınır Mı?
İştirak nafakası tarafların eş olmasından değil, anne veya baba olmasından (ebeveyn) olmasından kaynaklı bir yükümlülüktür. Tekrar hatırlatmak gerekirse iştirak nafakası müşterek çocuklar için harcanmak üzere, onların bakım ve eğitimi için mahkemece karar altına alınan bir yükümlülüktür.
Bu nedenle, Boşanmaya sebebiyet veren olaylarda kimin kusurlu olduğuna bakılmaz. Kusur araştırılması yapılmaz. Eşe, çocuğun velayeti verilmemiş ise iştirak nafakası yükümlülüğü ortaya çıkacaktır.
Dolayısıyla boşanma davasında hiçbir kusuru bulunmayan eş, eğer velayet kendisine verilmemiş ise müşterek çocuklar için iştirak nafakası ödemek zorundadır.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Sadece Boşanma Davalarında Mı Geçerlidir?
Hayır. İştirak nafakası çocuğun velayetinin anne ve babanın birlikte kullanamadığı durumların tümü için geçerlidir.
Taraflar boşanma davası yerine ayrılık davası açmış iseler ya da mahkemece tarafların boşanmalarına değil de ayrılıklarına karar verilmiş ise bu takdirde müşterek çocuklar için iştirak nafakasına hükmedilecektir.
Yine boşanma davası değil de, evliliğin iptali davası açılması halinde de müşterek çocuklar için iştirak nafakasına hükmedilecektir.
Boşanma Davasında İştirak Nafakası Talep Etmediğini Belirten Eş Ayrı Bir Dava Açarak İştirak Nafakası Talep Edebilir Mi?
18 Yaşından Büyük Çocuklar İştirak Nafakası İsteyebilir Mi?
İştirak Nafakası, Ergin olmayan çocuklar için yani 18 yaşından küçük çocuklar için düzenlenmiştir.
Bu nedenle müşterek çocuğun 18 yaşından büyük olması halinde talep ettiği nafaka “İştirak Nafakası” değil, “Yardım Nafakası”dır.
Yardım Nafakası hususu bir başka yazımızın konusunu oluşturmaktadır.
18 Yaşından Büyük Öğrenci Çocuklar Nafaka İsteyebilir Mi?
İştirak nafakası açısından müşterek çocuğun öğrenci olup olmaması önem arzetmez. Çocuğun Ergin olup olmadığına bakılır.
Eğer çocuk ergin ise öğrenci de olsa “İştirak Nafakası” değil, “Yardım Nafakası” Talep Edebilecektir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Ödenmez İse Ne Yapılmalıdır?
İştirak nafakasına ilişkin mahkeme kararı karşısında, nafaka yükümlüsü bulunan eş iki şekilde hareket edebilir. Nafakayı ödeyebilir ya da ödemez.
Nafakayı düzenli bir şekilde ödeyen eş açısından problem yok.
Ancak iştirak nafakasını ödemeyen eşe karşı öncelikle İcra Takibi açılmalıdır.
Nafakaya İlişkin İlamın İcrası için İlamlı İcra Takibi başlatılacaktır. Buna ilişkin takip talebi ve mahkeme kararı eklenmek suretiyle icra takibi başlatılır.
Borçluya “İcra Emri” gönderilir. Borçlu kendisine tebliğ edilen İcra Emrine rağmen ödeme yapmaz ise bu takdirde takip kesinleşir. Borçlu (yani nafaka yükümlüsü) hakkında haciz işlemlerine başlanır.
Ancak tek yol haciz işlemleri değildir. Çünkü İştirak Nafakasına ilişkin yükümlülük, İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen ve cezai müeyyideye bağlanan bir Nafaka Yükümlülüğüdür. Bu nedenle iştirak nafakasını hakkında başlatılan icra takibine rağmen ödemeyen Nafaka Yükümlüsü hakkında İcra Ceza Mahkemesinde Nafaka Yükümlülüğünün ihlali nedeniyle şikayette bulunulur.
İştirak Nafakasını (Çocuk İçin Nafaka) Ödememek Suç Mudur?
Suç dediğimizde Türk Ceza Kanunu ve Diğer özel ceza Kanunlarında suç olarak tanımlanan ve müeyyidesi açıkça belirtilen fiiller anlaşılır.
Nafaka Yükümlülüğü’nün İhlali ise İcra ve İflas Hukukuna ilişkin olup, bir İcra ve İflas Suçu’dur.
Aradaki pratik fark şudur ki; Türk Ceza Kanunu anlamında suç işlenmesi halinde hapis cezası veya adli para cezasına hükmedilir. Söz konusu suçlar nedeniyle cezalar adli sicile işlenir. Koşulları var ise erteleme veya paraya çevirme gibi seçenekler bulunmaktadır.
İcra ve İflas suçları bakımından ise durum daha farklıdır. Şöyle Ki; İcra ve İflas suçları adli sicile işlenmez, yani kişinin sabıkasında görünmez. Söz konusu suçlar karşılığında “Tazyik Hapsi ile Cezalandırma”ya karar verilir. Bu cezanın ertelenmesi, paraya çevrilmesi mümkün değildir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Nasıl Arttırılır?
Mahkemece müşterek çocuklar için belirlenen iştirak nafakasının çocukların koşullarının değişmesi veya iştirak nafakasının koşulların değişmesi halinde arttırılması mümkündür.
Müşterek çocuk için iştirak nafakası takdir edilirken yaşının küçük olması, daha sonra müşterek çocuğun okula başlayarak eğitim giderlerinin ortaya çıkması, daha önce ilk öğretimde bulunan müşterek çocuğun daha sonra yüksek öğretime gitmesi gibi artan ihtiyaçlar nedeniyle iştirak nafakası arttırılabilir.
Paranın alım gücünün azalması karşısında takdir edilen iştirak nafakasının yeterli olmaması karşısında mahkemece uygun oranda arttırım yapılarak iştirak nafakasının arttırılmasına karar verilebilir.
Yine iştirak nafakası yükümlüsünün mali koşullarının iyileşmesi, zenginleşmesi halinde de çocuklara sağlayacağı parasal katkı ekonomik durumuna oranlanarak iştirak nafakasının arttırılmasına karar verilebilir.
İştirak nafakasının arttırılması için “İştirak Nafakasının Arttırılması Davası” açılmalıdır.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Ne Zaman Sona Erer?
İştirak nafakası müşterek çocuğun erginliğe yani 18 yaşını ikmaliyle sona erer.
Yine müşterek çocuğun vefat etmesi halinde de iştirak nafakası yükümlülüğü sona erer.
Son olarak müşterek çocuğun velayeti değişir ise, bu takdirde velayet hakkı ve iştirak nafakası yükümlülüğü aynı kişide birleşmekte ve iştirak nafakası yükümlülüğü sona ermektedir.
Ancak tüm bunlar için mahkemece iştirak nafakasının kaldırılmasına dair karar verilmelidir.
Anlaşmalı Boşanmada İştirak Nafakasına İlişkin Protokol Maddesinde Hüküm Yok İse Ne Olur?
Anlaşmalı boşanmada tarafların boşanma iradelerinin bulunması yeterli olmayıp, boşanmanın sonuçlarına ve çocukların durumuna ilişkin anlaşmanın sağlanmış olması gerekir.
Bu itibarla anlaşmalı boşanma davasında taraflar protokolde iştirak nafakasına ilişkin bir maddeyi düzenlememişler ise veya protokolde iştirak nafakası ödeneceği belirtilmiş ancak miktarı belirtilmemiş ise mahkemece re’sen bir karar verilecek ve miktar belirlenecektir.
İştirak Nafakası (Çocuk İçin Nafaka) Davalarında Görevli Mahkeme Hangisidir? Dava Hangi Mahkemeye Açılacaktır?
İştirak nafakası boşanma, ayrılık ve iptal davaları ile birlikte açılabileceği gibi bu davalardan bağımsız olarak açılması mümkündür.
Boşanma, ayrılık ve iptal davalarında dava Aile Mahkemesinde görüleceği için bu hususta karar mercii Aile Mahkemesidir.
Aynı şekilde Bağımsız İştirak Nafakası Davasında da görevli mahkeme Aile Mahkemesidir.
Aile mahkemesinin bulunmadığı ilçelerde bu davalar Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesinde görülerek karara bağlanacaktır.
